Relatiepauze: wanneer ze helpt, afspraken en risico's

Een relatiepauze is een afgesproken periode waarin jullie afstand van elkaar nemen om uit te zoeken of en hoe het verdergaat. Ze kan helpen als jullie in een kringetje ronddraaien en allebei lucht nodig hebben. Maar ze kan ook een beleefd woord voor een einde zijn of de relatie extra belasten. Het verschil zit bijna altijd in de vraag of jullie vooraf duidelijk hebben besproken waarvoor de pauze dient en hoe ze eruitziet.

Wat een relatiepauze is en wat niet

Er bestaat geen vaste definitie. Sommige stellen wonen een paar weken apart, andere zien elkaar nog wel maar praten niet over "ons". Weer anderen bedoelen met pauze: we zijn voorlopig geen stel, en wat daarna komt weet niemand.

Juist die vaagheid is het risico. Als jullie onder "pauze" allebei iets anders verstaan, ontstaan kwetsuren die te vermijden waren. De eerste stap is daarom altijd: zeg elkaar uitdrukkelijk wat jullie onder een pauze verstaan.

Een pauze is geen straf en geen drukmiddel. Wie haar voorstelt om de ander te laten inbinden, gebruikt haar als dreigement, en dat voelt de ander.

Wanneer een relatiepauze kan helpen

Een pauze kan zinvol zijn als:

jullie voortdurend ruzie maken en in de ruzie niets meer horen,
een van jullie overbelast is, bijvoorbeeld door werk, de zorg voor een familielid of een persoonlijke crisis,
jullie na een kwetsuur allebei tijd nodig hebben om jezelf te ordenen,
een van jullie niet meer weet wat hij wil en dat eerlijk zegt,
jullie merken dat jullie te veel in elkaar zijn opgegaan en nauwelijks nog een eigen leven hebben.

Ze helpt meestal als beiden nog kansen zien voor de relatie en de pauze zien als manier om met een helderder hoofd terug te komen.

Wanneer ze eerder schaadt

Wees sceptisch als:

een van jullie de pauze wil en de ander alleen toegeeft uit angst anders verlaten te worden,
ze dient om iemand nieuw te leren kennen zonder het te zeggen,
niemand weet hoe lang ze duurt en wat er daarna gebeurt,
het gaat om geweld, controle of vernedering in de relatie. Dan is niet een pauze het onderwerp, maar bescherming. In Nederland kun je dag en nacht terecht bij Veilig Thuis (0800-2000), in Vlaanderen bij de hulplijn 1712.

En een waarschuwing over eerlijkheid: soms is de pauze de eerste stap naar een breuk, zonder dat iemand het uitspreekt. Vermoed je dat, vraag het dan. "Is dit voor jou het begin van het einde?" is een harde vraag, maar ze bespaart je weken wachten.

Zo spreken jullie een relatiepauze af

Ga er samen voor zitten, het liefst tijdens een wandeling of op een rustige avond. Loop deze punten door en schrijf ze het liefst op:

Waarvoor is de pauze? Een concreet doel helpt: "We willen uitzoeken of we nog hetzelfde van het leven willen" is beter dan "We hebben afstand nodig".
Hoe lang? Een periode met einddatum, bijvoorbeeld vier tot zes weken, geeft beiden houvast. Zonder datum wordt de pauze snel een zweeftoestand die meer pijn doet dan een duidelijke beslissing.
Waar wonen jullie? Als jullie samenwonen: wie gaat waarheen, wie betaalt wat, wat gebeurt er met huisdieren en kinderen?
Hoeveel contact? Helemaal geen, één bericht per week, een gesprek in het weekend? Spreek het zo af dat het voor beiden vol te houden is.
Zijn seks en nabijheid taboe? En wat met afspraken met andere mensen, dates of flirten? Dat is het punt waar de meeste misverstanden ontstaan. Spreek het uit, ook als dat ongemakkelijk is.
Wat vertellen jullie vrienden en familie? Wie weet ervan, en hoe praten jullie over de ander?
Wat gebeurt er aan het einde? Een vaste afspraak voor een gesprek waarin jullie allebei zeggen waar je staat.

Het kan helpen een derde erbij te halen, bijvoorbeeld een relatietherapeut die het kader met jullie bepaalt. Dat is vooral goed als jullie allebei al erg gespannen zijn.

Wat jullie in de pauze kunnen doen

Een pauze zonder inhoud is zo verspild. Als jullie alleen wachten, wordt het piekeren groter en de helderheid niet. Mogelijke vragen voor die tijd:

Wat mis ik het meest als ik aan ons denk, en wat mis ik helemaal niet?
Hoe zou mijn dagelijks leven eruitzien zonder de relatie, eerlijk, niet geïdealiseerd?
Wat heb ik bijgedragen aan het patroon dat ons hier heeft gebracht?
Welke verandering moet er komen zodat ik graag terugkom?
Wat zou ik een vriendin raden die in mijn situatie zit?

Heel praktische dingen helpen daarbij: tijd met vrienden, beweging, een gesprek met een therapeut of coach als de gedachten tollen. Een dagboek waarin je gedachten opschrijft, geeft je later iets in handen als je merkt dat je alleen nog de slechte of alleen nog de goede tijden herinnert.

Wat jullie liever niet doen

De pauze gebruiken om de ander op de proef te stellen ("Eens kijken of hij zich meldt").
Stiekem toch controle uitoefenen, bijvoorbeeld de locatie bekijken of profielen in de gaten houden.
Grote beslissingen nemen die moeilijk terug te draaien zijn, zoals de woning opzeggen of het huisdier weggeven, zolang jullie niet weten hoe het verdergaat.
Met buitenstaanders slecht over de ander praten. Dat maakt de weg terug zwaarder.

Als er kinderen of gezamenlijke verplichtingen zijn

Met kinderen is een pauze lastiger, omdat het dagelijks leven doorgaat. Regel dan eerst hoe de zorg eruitziet en wat de kinderen te horen krijgen. Kinderen voelen spanning toch al, en een korte, eerlijke uitleg stelt hen meestal meer gerust dan zwijgen: "Papa en mama hebben op het moment afstand nodig om rustig na te denken. Jullie hebben er geen schuld aan, en we zorgen allebei voor jullie." Regel ook geld en huur schriftelijk, zodat niet elke rekening een ruzie wordt. Willen jullie daarbij hulp, dan bieden veel maatschappelijk werkers en relatietherapeuten gesprekken waarin jullie zulke afspraken samen doornemen.

Het gesprek aan het einde van de pauze

Plan tijd in voor het afsluitende gesprek en spreek af op een neutrale plek. Ieder zegt eerst wat hij in die tijd heeft ingezien, zonder verwijt. Mogelijke uitkomsten zijn:

Jullie willen allebei terug. Bespreek dan wat er moet veranderen zodat jullie niet in het oude patroon terechtkomen. Hier loont relatietherapie vaak.
Een wil wel, een niet. Dat doet pijn. Eerlijkheid helpt meer dan hoop geven.
Geen van beiden wil nog. Dan kan het een goed, respectvol afscheid worden.
Jullie twijfelen allebei nog. Dan kan een tweede, kortere pauze zinvol zijn, maar alleen met een nieuwe datum en nieuwe vragen. Als jullie na meerdere maanden nog steeds zweven, is dat zelf een antwoord.

Meer over de vraag wanneer vechten loont en wanneer niet, vinden jullie in onze tekst relatie redden. Was ruzie de aanleiding, dan helpt misschien ruzie in een relatie.

Wanneer hulp van buiten zinvol is

Een relatiepauze is een zware tijd. Merk je dat je niet meer slaapt, nauwelijks nog wilt eten, je blijvend leeg of wanhopig voelt, of dat er donkere gedachten komen, zoek dan alsjeblieft steun. Dat kan de huisarts zijn of een psycholoog. In Nederland kun je dag en nacht gratis en anoniem bellen met 113 Zelfmoordpreventie (113 of 0800-0113), in Vlaanderen met de Zelfmoordlijn (1813). Ben je in acuut gevaar, bel dan 112.

Voor de relatie zelf kan relatietherapie al tijdens de pauze helpen om haar te structureren en het afsluitende gesprek voor te bereiden.

Als jullie in contact willen blijven

Sommige stellen spreken in de pauze een klein, rustig contact af, zoals één zin per dag of één vraag per week. Dat kan nabijheid houden zonder druk op te bouwen. Wij2 is een app waarin jullie elke dag een vraag krijgen en apart antwoorden. Voor een pauze past dat alleen als jullie het uitdrukkelijk zo hebben afgesproken. Jullie kunnen het drie dagen zonder betaalgegevens proberen en op elk moment pauzeren.