Filosofische vragen voor koppels: 40 vragen om te praten

Filosofische vragen hebben geen goed antwoord. Juist daarom zijn ze goede gespreksstof voor koppels: er valt niets te winnen, maar veel te ontdekken over wat de ander denkt als het niet over boodschappenlijstjes of vakantie gaat.

Hier staan veertig vragen, geordend van speels naar serieus, en een paar tips om erover te praten zonder dat de avond een debat wordt.

Waarom filosofische vragen met z'n tweeën werken

In het dagelijks leven praten koppels veel over wat er gedaan moet worden. Filosofische vragen halen jullie uit die stand. Ze vragen niet wat je doet, maar wat je gelooft.

Dat is boeiend, want je leert er dingen over de ander door die je zelfs na jaren niet kent. Hoe denkt hij over toeval en lot? Vindt zij eerlijkheid belangrijker dan rekening houden? Dat zegt veel over een mens, en het gaat makkelijker dan een gesprek over de relatie zelf, omdat niemand zich aangevallen voelt.

Je hoeft er niets voor gelezen te hebben. Geen Kant, geen Sartre. Het volstaat om de vraag serieus te nemen en te zeggen wat je echt denkt, ook als het half af is.

Speelse denkspelletjes om op te warmen

Begin licht. Deze vragen zijn denksport met een knipoog.

• Als je één vaardigheid meteen perfect kon beheersen, welke zou het zijn?
• Was je liever in een ander tijdperk geboren, en in welk?
• Als alle mensen een dag lang gedachten konden lezen, wat zou dan de chaos zijn?
• Zou je willen weten wanneer je sterft? Echt?
• Als je je leven nog eens van voren af aan kon beginnen, maar alles was vergeten, zou je dan hetzelfde kiezen?
• Is een schip waarvan je plank voor plank elke balk vervangt nog steeds hetzelfde schip? En wat betekent dat voor ons, die steeds veranderen?
• Als er een knop was waarmee je een uur de tijd kon stilzetten, waarvoor zou je hem gebruiken?
• Wat zou je in de tijdcapsule leggen voor iemand die over honderd jaar leeft?
• Zou het beter zijn als iedereen altijd de waarheid moest zeggen?
• Kun je iets echt nieuw uitvinden, of bouwen we alleen op wat er al was?

Het schip-voorbeeld is het oude gedachte-experiment dat bekendstaat als het "Schip van Theseus". Het past goed bij koppels, want het gaat over identiteit: zijn jullie nog dezelfde als tien jaar geleden?

Vragen over geluk, zin en een goed leven

Hier wordt het rustiger. Goed voor een avond thuis of een langere autorit.

• Wat is geluk: een gevoel, een toestand of een beslissing?
• Kun je te veel geluk hebben?
• Is het belangrijker gelukkig te zijn of een zinvol leven te leiden? En als die twee botsen?
• Wanneer deed je voor het laatst iets alleen omdat het goed voelde, zonder nut?
• Moet je tevredenheid verdienen?
• Wat is het belangrijkste dat je aan anderen wilt nalaten?
• Heeft een leven een doel nodig, of is de weg genoeg?
• Hoeveel bezit heb je nodig om vrij te zijn?
• Is verveling iets slechts?
• Wat zou je doen als niemand ooit zou horen wat je hebt gedaan?

De laatste is een oude klassieker die in de filosofie wordt verteld aan de hand van de "Ring van Gyges". Hij vraagt of we goed zijn omdat we dat willen, of omdat anderen meekijken.

Vragen over moraal en eerlijkheid

Deze vragen raken waarden. Ze laten zien waar jullie op elkaar lijken en waar niet.

• Is een kleine leugen die iemand spaart beter dan een harde waarheid?
• Mag je een belofte breken als de omstandigheden zijn veranderd?
• Zou je iemand vergeven die je veel schade heeft berokkend, als die oprecht spijt heeft?
• Ben je verantwoordelijk voor wat je niet hebt gedaan?
• Hoeveel ben je je familie verschuldigd, en hoeveel jezelf?
• Is er iets wat je nooit zou moeten vergeven?
• Zijn mensen van nature goed, of moet je dat leren?
• Wanneer is loyaliteit belangrijker dan eerlijkheid?
• Zou je iets onrechtmatigs doen om iemand te beschermen van wie je houdt?
• Wat is een rechtvaardige verdeling van werk in een relatie?

Bij deze vragen geldt: het gaat er niet om dat een van jullie gelijk heeft. Merken jullie dat jullie verschillend denken, dan is dat geen waarschuwing, maar informatie.

Vragen over liefde, tijd en vergankelijkheid

Dit zijn de grootste. Neem er de tijd voor en zorg voor een goede stemming.

• Wat is liefde: een gevoel, een beslissing, een gewoonte?
• Hou je van een mens, of van de versie die je van die persoon in je hoofd hebt?
• Als iemand totaal verandert, is het dan nog dezelfde persoon van wie je houdt?
• Kun je van twee mensen tegelijk houden?
• Wat zou er van ons overblijven als alle herinneringen weg waren?
• Bestaat er een perfect moment voor belangrijke beslissingen?
• Maakt eindigheid het leven kostbaarder of zwaarder?
• Waar zou je banger voor zijn: een leven zonder herinneringen of een leven zonder toekomst?
• Als je moest kiezen tussen eeuwig leven en eindig zijn: wat zou je kiezen?
• Wat zou je willen zeggen als je maar één zin had?

De laatste drie raken aan dood en afscheid. Dat mag gevoelens oproepen. Komen er daarbij verdriet of angst boven die jullie langer bezighouden, dan kan een gesprek met een therapeut of coach helpen.

Zo praten jullie erover zonder ruzie

Filosofische vragen kunnen, anders dan een raadsel, ruzie uitlokken. Niet omdat ze gevaarlijk zijn, maar omdat je snel merkt dat je anders denkt, en dat voelt ineens persoonlijk.

Eerst vragen, dan zeggen. Voordat je je mening geeft, vraag je de ander: "Hoe bedoel je dat?" of "Hoe kom je daarop?" Zo begrijp je het beter voordat je tegenspreekt.

Geef de vraag tijd. Filosofische vragen vragen vaak een kleine denkpauze. Laat dat toe.

Het mag onbeslist blijven. Jullie hoeven niet tot een gezamenlijk resultaat te komen. "We zien dat verschillend" is een prima einde.

Niet debatteren. Wie argumenten verzamelt om te winnen, mist de bedoeling. Het gaat om begrijpen.

Deel ervaringen. Antwoorden als "Ik denk dat eerlijkheid belangrijker is" worden levendiger met een verhaal erbij: "Toen mijn vriendin me destijds niet de waarheid vertelde, was ik lang gekwetst."

Neem grappen serieus, en ernst soms licht. Wordt de avond flauw, dan mag dat.

Slaat een gesprek om in echte ruzie, dan helpt de gids over ruzie goedmaken.

Een eenvoudige vorm voor de avond

Houd je van structuur: kies een vraag, ieder denkt twee minuten stil na, dan vertelt de een en luistert de ander alleen. Pas daarna wissel je, en dan praten jullie vrij. Zo komt niemand tekort, en hebben jullie allebei al een standpunt.

Zo is Wij2 ook gebouwd: ieder van jullie beantwoordt de dagvraag voor zich, pas daarna zien jullie wat de ander heeft geschreven. Daarna hebben jullie al een standpunt en een onderwerp dat jullie allebei raakt. Dat werkt ook bij grote vragen goed, omdat niemand door het antwoord van de ander wordt beïnvloed.

Van vragen naar rituelen

Wie regelmatig zulke vragen stelt, merkt op een gegeven moment: je leert de ander kennen en daarbij jezelf. Sommige antwoorden verrassen jullie. Sommige veranderen over de jaren. Dat loont de moeite om op te schrijven. Een gezamenlijk notitieboekje waarin jullie één keer per jaar kijken wat jullie twaalf maanden eerder antwoordden, is een kleine tijdreis.

Meer ideeën voor vaste gewoontes met z'n tweeën vind je bij de rituelen voor koppels.

En als de ander er geen zin in heeft?

Niet iedereen houdt van denkspelletjes. Sommige mensen denken liever in daden dan in hypotheses. Dat is geen gebrek.

Een manier om zulke vragen smakelijk te maken: begin met iets alledaags. "Als je vandaag alles kon laten vallen, waarheen zou je gaan?" is filosofisch genoeg, maar makkelijk te beantwoorden. Uit zo'n vraag groeit met de tijd vaak vanzelf een grotere.

En soms is het juiste kader belangrijker dan de vraag: in de auto, tijdens een wandeling, bij de afwas. Wie naast de ander staat in plaats van tegenover, praat vaak makkelijker.

Om verder te lezen

Zoeken jullie na de grote vragen iets persoonlijkers, probeer dan de diepgaande vragen of de vragen om over na te denken. Voor een lichter spel zijn er de would you rather vragen.

Willen jullie elke dag een vraag die jullie aan het praten brengt, dan is er Wij2: één keer per dag, voor twee, drie dagen gratis.