Wij2

John Gottman: wat zijn studies over stellen laten zien

Bijgewerkt:

John Gottman is een Amerikaanse psycholoog die sinds de jaren tachtig stellen in het lab observeert: hoe ze ruziemaken, hoe ze praten, hoe hun lichaam daarop reageert. Uit dat werk komen de "vier ruiters van de apocalyps", de "bids" en de Gottman-methode voor relatietherapie. Een deel van de bekendste cijfers die aan hem worden toegeschreven, staat echter in geen enkel van zijn vakartikelen dat wij hebben kunnen lezen. Hier staat wat is onderbouwd, wat niet, en wat jullie er toch mee kunnen.

Wie is John Gottman?

Gottman haalde vanaf de jaren tachtig samen met de psycholoog Robert Levenson stellen naar het lab. De stellen praatten over een ruziethema terwijl er camera's draaiden en hartslag, zweet en beweging werden gemeten. Jaren later vroegen de onderzoekers wie er nog samen was. Later kwam er in Seattle een woonlab bij, waar stellen een hele dag doorbrachten en werden gefilmd.

Op basis van die studies heeft Gottman boeken voor stellen geschreven. Bij het Gottman Institute ontwikkelde hij met zijn vrouw Julie Schwartz Gottman een aanpak voor relatietherapie, waarvoor het instituut vakmensen opleidt.

Wat de studies van John Gottman laten zien

Kleine momenten in het dagelijks leven: bids

Een "bid" (Engels voor aanbod) is een kleine poging om contact te maken: "Kijk, die vogel daar", een grap, een hand op je schouder. De ander kan zich toewenden, het negeren of afwijzen.

Janice Driver en Gottman analyseerden in 2004 49 pasgetrouwde stellen die elk 24 uur in een klein labappartement in Seattle hadden doorgebracht. Ze bekeken tien minuten tijdens het avondeten en telden speelse bids en enthousiaste reacties daarop. Stellen met meer van zulke momenten lieten in een latere ruzie meer gezamenlijke humor en meer genegenheid zien.

Twee details maken het eerlijker. De momenten kwamen zelden voor, gemiddeld duidelijk minder dan één per tien minuten. En de studie heeft alleen geobserveerd en niets veranderd, dus ze laat een verband zien en geen bewijs. De auteurs schrijven zelf dat stellen nabijheid waarschijnlijk opbouwen via honderden heel gewone momenten, en noemen dit een voorlopige steun voor hun theorie.

Ruzie: de vier ruiters van de apocalyps

In een studie met 79 stellen die 14 jaar werden gevolgd, hingen vroege scheidingen samen met kritiek, minachting, verdedigen en dichtklappen in het ruziegesprek. Late scheidingen hingen eerder samen met het ontbreken van positieve gevoelens. De details en de kritiek op deze studie staan in de tekst over de vier ruiters van de apocalyps.

Als het lichaam op hol slaat

In een studie uit 1985 maten Levenson en Gottman 30 echtparen tijdens een ruziegesprek en vonden er drie jaar later 19 terug. Hoe sterker de stellen tijdens het gesprek lichamelijk opgewonden waren (hartslag, zweet, beweging), hoe meer hun tevredenheid in de drie jaar daarna daalde. Dat is een heel kleine steekproef. Het is wel de oorsprong van het idee dat een ruzie omslaat als een van beiden innerlijk "overspoeld" raakt, en dat een pauze dan helpt.

Wat andere onderzoekers hebben aangevuld

Gottmans idee dat nabijheid ontstaat in kleine momenten uit het dagelijks leven hebben andere teams met andere methoden verder onderzocht. Shelly Gable en collega's onderzochten in 2004 hoe partners reageren als de ander iets goeds vertelt. Bij 89 echtparen ging een enthousiaste, geïnteresseerde reactie samen met meer tevredenheid en nabijheid, een lauw "leuk voor je" juist met minder. Sara Algoe en collega's lieten in 2010 67 samenwonende stellen 14 avonden lang een dagboek bijhouden: wie op een dag dankbaarheid voor de partner voelde, was de dag erna iets tevredener met de relatie.

Beide zijn observaties, geen experimenten. Ze wijzen wel dezelfde kant op als Gottmans bids: het zijn de kleine reacties die bij tevreden stellen vaker voorkomen. Meer van zulke bevindingen, met bronnen, staan in de tekst wat maakt een goede relatie.

Drie Gottman-cijfers die vaak verkeerd worden geciteerd

"Stellen die bij elkaar bleven, wendden zich in 86% van de gevallen toe, gescheiden stellen maar in 33%." Dit cijfer staat in een blogbericht van het Gottman Institute uit 2015, zonder bronvermelding. In de twee vakartikelen over bids die wij hebben gelezen (Driver en Gottman 2004, Gottman en Driver 2005) staat het niet. Misschien komt het uit een van zijn boeken. Onderbouwen konden we het niet.

"Gelukkige stellen hebben vijf keer zoveel positieve als negatieve momenten." In de studie uit 1992 waar dit vaak op wordt teruggevoerd, telden Gottman en Levenson positieve en negatieve momenten. Stellen bij wie tijdens de ruzie het negatieve overheerste, waren in vier jaar vaker uit elkaar gegaan: 36% tegenover 17%. Een verhouding van 5 op 1 staat daar niet in. De richting is onderbouwd, het getal komt uit de boeken.

"Gottman voorspelt scheidingen voor 93%." Het cijfer staat in de samenvatting van een studie uit 2000, berekend op dezelfde 79 stellen waaruit de formule komt. Toen andere onderzoekers deze werkwijze met nieuwe data nabouwden, zakte het aantal treffers van 89,7% naar 69,3%, en slechts 28,8% van de voorspelde scheidingen kwam uit (Heyman en Slep, 2001). Een herhaling met 85 stellen in Oregon bevestigde de belangrijkste bevindingen niet (Kim en collega's, 2007).

Dat betekent niet dat Gottmans werk waardeloos is. Zijn observaties laten patronen zien die steeds terugkomen. Maar uit die patronen zijn in boeken en lezingen cijfers gemaakt die nauwkeuriger klinken dan het onderzoek is.

Wat is de Gottman-methode?

De Gottman-methode is een aanpak voor relatietherapie die op deze observaties voortbouwt. Ze werkt er onder meer aan dat stellen elkaar beter kennen, waardering tonen en anders beginnen als het over een lastig onderwerp gaat. Begrippen als "Love Maps" (hoe goed jullie de binnenwereld van de ander kennen) komen uit deze aanpak en uit de boeken, niet uit één enkele studie.

Eén gecontroleerde studie over een programma uit de omgeving van Gottman konden we lezen: "Bringing Baby Home", een cursus voor aanstaande ouders. 136 stellen werden willekeurig verdeeld over een cursusgroep en een vergelijkingsgroep. Vaders uit de cursusgroep meldden daarna dat ze de taken met de baby gelijker verdeelden. De moeders meldden geen duidelijk verschil. Een gecontroleerde studie over de vraag of de Gottman-methode de vier ruiters vermindert, hebben we niet gevonden.

Als jullie een relatietherapeut zoeken, is de methode een van meerdere serieuze wegen. Belangrijker dan het label is meestal dat jullie je goed opgehouden voelen bij de persoon.

Wat jullie er vanavond van kunnen gebruiken

Deze ideeën zijn geen bewezen recepten. Ze passen bij wat de studies hebben waargenomen, en ze kosten weinig.

  • Let op kleine bids. Als de ander zegt "Kijk eens", kijk dan. Maakt hij een grap, lach of reageer. Deze momenten zijn zo zeldzaam dat elk telt.
  • Doe zelf een aanbod. Vertel een kleinigheid uit je dag die geen doel heeft. Juist daaruit ontstaan gesprekken.
  • Vraag naar de binnenwereld van de ander. Waar ben je nu mee bezig? Waar kijk je deze week naar uit? Waar ben je op dit moment een beetje bang voor? Meer van zulke vragen vinden jullie bij de vragen voor koppels.
  • Houd tijdens ruzie iets positiefs gaande. Een keer instemmen waar de ander gelijk heeft. Rustig beschrijven in plaats van beschuldigen. Een lach toelaten als die komt.
  • Neem een pauze als de hartslag oploopt. En zeg wanneer jullie terugkomen.

Een vraag per dag, zoals bij Wij2, is eigenlijk een vast klein aanbod aan de ander: ieder antwoordt voor zich, dan zien jullie allebei de antwoorden en reageren jullie erop. Of dat werkt zoals de bids in Gottmans observaties, heeft niemand getest. Het zorgt er wel voor dat zo'n aanbod elke dag één keer op tafel ligt.

Bronnen

Willen jullie elkaar elke dag een klein aanbod doen, probeer dan Wij2 drie dagen gratis, zonder betaalgegevens.

Lees verder